قنات (چالو) روستای هلر
در لغتنامه دهخدا در مورد واژه چالو می نویسد : ( گوی را گویند که زیاده از دو سه گز عمق نداشته باشد)
چالوها هم مانند برکه هستند، با این تفاوت که مخزن آن ها در زیر زمین قرار دارد و به طور معمول در دامنه سنگی تپه ها و در بیرون آبادی ها ساخته شده اند .
در جنوب شرق روستای هلر و در کنار جاده ای که به روستای رمچاه متصل می شود 17 حلقه قنات وجود دارد اين قناتهاي 17 گانه قدمت 400 ساله دارد بعلت نوع خاك منطقه آب در اين چاهها به زمين نفوذ نمي كند و پس از بارندگي آبي كه از كوه سرازير مي شود وارد اين چاهها شده و در آنجا ذخيره مي شود.
14 عدد از اين چاهها به هم متصل هستند
و 3 عدد ديگر مشهور به چالو زیارت جدا هستند
حلقه چاه ها ، دایره ای شکل ، قطری برابر 1.5متر ، بدنه چاه ها : سنگ رسوبی و ماسه ، انتهاء چاه چهار گوش ، ظرفيت كل اين چاه ها 1143 متر مكعب مي باشد آب اين چاه ها به مصرف شرب اهالي روستا و رهگذران مي رسد. معمولا هر ساله اين چاهها در يک روز تعطيل توسط اهالي بصورت دسته جمعي لايروبي مي شود كه اين لايروبي علاوه بر انجام يک كار خدا پسندانه يک سرگرمي مفيد براي اهالي مي باشد و موجب دوستي و همدلي بيشتر اهالي مي گردد .
اهالی روستا در زمان قدیم بر این باور بودند که این چالوها توسط یکی از مقربان و اولیای خدا بنام رئیس محمود وهمدستانش حفر شده که 14عدد آن متصل به هم هستند وچون قصد آنها خدمت به خلق خدا بوده آب آنها کم نمی شود ولی دیگر همدستانش 3عدد جداگانه نیز حفر کردند که هم اکنون مشهور است به چالو زیارت وچون از بقیه چالوها جدا هستند به مرور زمان آب آنها کم می شود .
قبر این أولیای خدا نیز در زیارت گپو وجود دارد و از دیگر قبرها فاصله دارد به عقیده برخی عده ای می خواستند روی قبرش گنبد درست کنند ولی چون صاحب قبر راضی نبوده خود به خود گنبد خراب می شود و تا به امروز سنگهائی که نشانی از خرابی گنبد است دور قبر نمایان است .
در مورد استفاده از آب این قنات واقعه ای رخ داده که منجر به شکسته شدن کوزه ها یا جهله های زنان روستای مجاور (درگهان) می شود و کار به شرع می کشد تا جائی که یکی از زنان شیر دل روستا نزد عالم شرع حاضر می شود و طبق دلائل وشواهدی که در آن زمان اهالی روستا داشتند قسم یاد می کند و گواهی می دهد که آب این چالوها از آن اهالی روستا می باشد وعالم شرع در این مسئله با علمای بالاتر از خود در بلاد عرب مکاتبه می نماید که طبق آن شواهد منجر به فتوای حرام بودن استفاده از آب چالوها به غیر از اهالی روستا می گردد و تا به امروز نص فتوا در یکی از کتب فتاوی قدیم موجود می باشد .
در حال حاضر با وجود آب انبارهای زیر زمینی در خانه های اهالی روستا به ندرت از آب چالوها استفاده می شود ولی در حدود 30 سال پیش هر روز شاهد حمل جهله بر سر زنان روستا بودیم که صبحگاه وگاهی شامگاه برای آوردن آب از چالوها روانه کوه چالو می شدند ،که این خود نماینگر نیازمندی اهالی روستا در آن زمان به آب شرب بود امروزه تانکر وآب شیرين کن جای تمام دشواریهای کمبود آب زمان گذشته گرفته است.
ناگفته نماند که این قنات جزء یکی از جاذبه های گردشگری جزیره قشم و مخصوصا روستای هلر می باشد که مندرج در لیست میراث فرهنگی جزیره قشم می باشد ...
روستای هلر از توابع بخش مرکزی شهرستان قشم است که در 18 کیلومتری غرب شهر قشم واقع شده است. جمعیت این روستای تقریبا 5200 نفر است که بیشترین قشر این جامعه را جوانان تشکیل می دهند. طبق گفته های بزرگان و استاد به جا مانده هُلُر روستایی با سابقه ی 400 ساله است.